GOIZ ARGI

(Número 12. Zenbakia - Abendua 2000 Diciembre)

Artxibo rtf
Dominoaren teoriak ez du oinarri sendorik eduki

Gaur egun ia entzun ez arren, “dominoaren teoria” oso ezaguna izan zen duela berrogei bat urte, hirurogeigarren hamarkadako nazioarteko politikan. Denbora dexente pasatu denez, beharrezkoa izango da, agian, gogoraraztea bere esanahia. Ideia honen arabera komunismoaren Bigarren Mundu Gerra osteko garapenak domino jokuaren dinamika jarraitu zuen. Hots, herrialde batean komunistek garaipena lortu ondoren hurbileko estatua arrisku bizian zegoen, eta hau erori ondoren hurrengoak. Hala gertatu zen Ekialdeko Europan, Estatu Batuetako kanpoko adituen ustez; antzeko fenomenoa ari zen garatzen herrialde arabiarretan, eta Kuba eta Txina-Vietnam-eko kasuek gauza bera iragartzen zuten Hegoamerikarentzat eta Asiako Hego-Ekialdearentzat.

Ezaguna da Estatu Batuen erantzuna. Hipotesi hau jarraituz, Fidel Castroren erregimena suntsitzen saiatzeaz gain, Hegoamerikako langile mugimendua desegin eta diktadura militarrak babestu eta bultzatu zituen. Vietnam-eko kasuan, bertako gobernuaren aurka altxatutako estatu-kolpea babestu, eta soldalduak eta armak bidali zituen Sobiet Batasunaren laguntza zuten gerrilari komunisten aurka borrokatzeko. Bigarren kasu honetan, ordea, amerikarren ahaleginek porrot egin zuten, eta 1975ean Vietnam, Laos eta Kanboia komunisten esku geratu ziren. Berlingo harresia erori eta hamar urtera hasi dira herrialde horiek, saminez betetako garai luze bat bizi ondoren, oinarrizko askatasuna eta ongizatea lortzeko bidean ezinbesteko diren aldaketa ekonomiko eta sozialak ikusten.

Garai honetako balantzea egitean, Nixon presidentearen Estatu-idazkaria izan zen Henry Kinssingerrek, bere Diplomacy liburuan, honako hau aitortu zuen duela urte gutxi: Dominoaren teoria Estatu Batuen kanpo-politikaren hutsegite handienetakoa izan zela, oinarrizko akatsa zuelako. Ez baitzuen kontuan hartzen herrialde bakoitzak ezaugarri propioak zituela, eta ondorioz, ez zutela zertan hurbileko estatuaren dinamika politiko bera jarraitu. Dominoaren teoriaren ondorio zuzena izan zen, adibidez, komunismoak ia garrantzirik ez zuen Laos eta Kanboia, azkenean indar horren esku geratzea. Kissingerrek azaltzen duenez, herrialde bakoitzaren historian oinarritu eta demokrazia bultzatera bideratutako politika bat askoz eraginkorragoa izango zen indarraren erabilpenean sustraitutakoa baino.

Nazioarteko politikak, beraz, ahaztu du dominoaren teoria, baina, badirudi gure inguruan jarraitzaile ugari dituela, bai Espainiako agintarien artean, baita Euzko Alderdi Jeltzalearen zuzendaritzan eta, zer esanik ez, Ezker Abertzalean. Une honetan hiru talde hauek aurrera daramaten politikari ardatz bat bilatzekotan teoria horretan bilatu behar dugu. Euskal gizartearen aniztasuna eta ezaugarri bereziak alboratuta, era batera zein bestera molda daitekeen osotasun bezala ikusten dutelako gizartea. Lehen kasuan, PPren helburua Eusko Jaurlaritza eskuratzea da, EAJk biolentziaren aurrean azaltzen duen epelkeria dela eta, EAJren hainbat botuemailek beren jarrera aldatuko dutela pentsatuz. Ez dirudi, azken inkesten arabera behintzat, horrelakorik gertatuko denik, baina PPk ez du bere politika aldatzen, martxoko hauteskundeetan bezala hauteskunde-eguneko emaitzak bere aldekoak izango direlakoan, nahiz eta lehendakaritza sozialistei eman beharra eduki. Jeltzaleen kasuan, beraien politika ez aldatzearen arrazoia PPren aldera galdutako botuak Ezker Abertzalearen aldetik jasoko dituen itxaropenean aurki daiteke. ETAren kasuan, polizia espainiarraren eta frantsesaren kontrolpean ez baldin badago, behintzat, gaur eguneko ETAren politikak argibide bakarra dauka. PP Ajuria-Eneara helduz gero, EAJ eta EAren barne kontrasesanak areagotu egingo dira, ETA eta HB bilakatuz azken hogeita bost urte hauetan ez bezala, abertzaletasunaren errefentzi nagusi.

Posible da EAJk Ezker Abertzaleko botu batzuk jasotzea borroka armatuaren gehiegikeriak eta PP gobernura helduko den beldurrak bultzatuta, baina ez dut uste nahiko izango direnik abertzaletasun historikoari gaur egungo politikan falta zaion autonomia berreskuratzeko. ETA eta Ezker Abertzalearen kasuan, euskal gizartearen ezagutza eskasa dute, EAJ eta EAren botuak eta militanteak jasoko dituztela pentsatzen baldin badute. Une honetan daramaten bideak Euskal Herriaren hondamendira baino ez gaitu zuzenduko.

Nola urten zulo honetatik? Ez dut uste erantzun zuzena inork duenik. Edozein kasutan, irtenbidea gure herriaren aniztasuna eta historia onartzetik etorriko da. PPren kasuan euskal herritarren borondatea eta nahiak onartu beharko lituzke, jakinaren gainean zeresan ugari duela hauek finkatzeko orduan. Ezker Abertzaleak biolentzia alboratu eta gizartearen gehiengoarentzat apurketarik gabe, bideragarri izan daitezkeen neurriak proposatu beharko lituzke. Abertzaletasun historikoak (EAJ eta EA) du paperik zailena. Alde batetik, biolentziaren aurkako jarrera nabarmenagoa azaldu beharko lukeelako; halaber euskal nortasunaren eta azken hogei urte hauetako ekarpenen defentsa sutsuagoa egin beharko lukeelako. Izan ere, ETAk sortutako biolentziaren kritika hutsean geratzen bada, ez dirudi egoera horretatik ateratzeko ahalmenik izango dugunik. Ezinezkoa da, gainera, eraikuntza nazionala bultzatzea ETAren estrategia eta emaitzak kontuan hartu gabez edota gutxietsiz, treguagaraiko kale-borrokarekin gertatu zen moduan. Herri honen gidaritza nahi duen erakundeak bi errefentzi horiek izan behar ditu kontuan; berez, grabitatearen indarraz eroriko den dominorik ez dagoelako, zorionez, gure artean eta bai, ordea, lehen fitxa mugitu nahi duen ugari.

Mikel Aizpuru